Emzirmenin olmadığı normal dönemlerde genel vücut bakımına memeleri de dahil
etmek yeterlidir. Sık sık yıkanma, dar olmayan, memeleri saran ve taşıyan
sutyen kullanma, meme arkasındaki göğüs kaslarını kuvvetlendirici
egzersizler yapma, meme bakımının temelini oluşturur.
Hamilelikle birlikte memede büyük değişimler ortaya çıkar. Memeler büyür,
sertleşir ve nodüler yapılar ele gelir. Bunlar memedeki salgı bezlerinin
gelişmesi nedeni ile oluşur. Bu değişmeler memede ufak tefek ağrılara neden
olabilir.Yine uygun bir sutyen kullanmak ve hijyene önem vermek gerekir. Bu
dönemde meme cildinde çatlaklar oluşabilir, bunlara engel olmak için
hamileliğin başından itibaren çatlak önleyici kremler kullanılmalıdır.
Doğumla birlikte memenin esas görevi başlar. Doğum esnasında salgılanan
hormonlar, annenin çocuğun sesini duyması ve çocuğun meme başını emerek
uyarması, süt salgılayıcı hormonu yani ploraktini harekete geçirir ve süt
yapımı ile salgısı başlar. Bildiğimiz gibi yeni doğanın emzirilmesi onun
sağlığı yönünden çok önemlidir. Yeni doğan yeni çevresine, annesinin sütü
sayesinde adapte olur. Anne sütü yeni doğan için, gerek besin değeri gerekse
sindirim sistemine uygunluğu ile en ideal besindir ve içindeki bağışıklık
elemanları ile bebeği mikroplardan korur. Emzirmek çocuğun psikolojisi
içinde çok önemlidir. Çünkü emzirme anı çocuğun annesini çok yakın
hissettiği ve onunla bir bütün olduğu, güven duygusu, sevgi duygusu ve anne
sıcaklığının en yoğun yaşandığı andır. Emzirmek aynı zamanda annenin sağlığı
için de çok önemlidir. Çünkü emziren kadının rahmi daha çabuk küçülerek
normal haline daha çabuk döner, yine emzirmek memede kanser başta olmak
üzere pek çok hastalığın riskini azaltır. Özetle emzirmek hem anne hem de
çocuk için elzemdir. Emzirme döneminin sağlıklı ve uzun süreli olabilmesi
için bazı kurallara uymak gerekir.
Yeni doğan birinci ayda o istedikçe emzirilir, sonraki aylarda da iki
saatten daha sık olmamak koşuluyla çocuğun açlık durumuna göre üç dört
saatte bir emzirmek gerekir. Her seferinde her iki memede yaklaşık 15' er
dakika civarında emzirilmelidir. Sonuçta görüldüğü gibi 24 saat içinde
çocuğu 6 - 7 kez emzirmek gerekecektir. Emzirmeden önce eller mutlaka
yıkanmalı ve meme başları ılık temiz su veya karbonatlı su (1 bardak
kaynamış soğumuş suya bir çay kaşığı karbonat) ile temizlenmelidir.
Temizlemek için kullanılacak pamuk veya gazlı bez hiçbir zaman suya
batırılmamalı, su temiz bir şişeden pamuğa dökülmelidir. Bu işlemleri
takiben meme başına E vitaminli kremler veya daha ekonomik ve pratik bir
çözüm olarak sütten bir miktar sağarak sürülür ve meme başı kuruduktan sonra
temiz gazlı bir bez veya meme pedi konularak sutyen giyilir. Meme başını
kapamadan önce mutlaka iyice kurutmak gerekir, çünkü nemli ortamda çatlaklar
daha kolay oluşur ve mikroplar daha kolay ürer. Eğer çocuk emdikten sonra
memede hala süt kalmışsa temiz kaynatılmış bir tirle veya süt pompası ile
boşaltılmalıdır. Asla memede dört beş saatten fazla sütün kalmasına ve
yumrular oluşmasına izin verilmemelidir. Çünkü memede biriken bu süt
mikroplar için çok uygun vasat teşkil eder. Hele birde meme başında
çatlaklar oluşmuşsa buradan mikropların içeriye girişi daha da
kolaylaşacaktır. Genel vücut hijyenine çok dikkat etmek gerekir, mümkünse
her gün banyo yapmak, çamaşırları her gün değiştirmek uygun olur.
Özellikle emzirmeye yeni başlanan dönemde meme başında çatlaklar oluşabilir.
E vitaminli kremler veya sütün kendisi bu çatlakları engelleyebilir fakat
bazen de her şeye rağmen bu çatlaklar oluşur, emzirme esnasında çok acırlar
ve kanayabilirler. Bu durumlarda meme başı temizliğini karbonatlı su ile
yapmayı tercih etmek gerekir ve emzirme işleminden sonra meme başı hava ile
iyice kurutulmalıdır. Eğer acı ve kanama çoksa, tek tek memeler dinlenmeye
sevk edilir ve süt pompa ile çekilir. Yani bir emzirmede bir meme emzirilir,
diğeri pompa ile boşaltılır, diğer emzirmede tersi yapılır. Pompa ile
çekilen süt çocuğa verilebilir. Çocuğa biberonla süt verileceği zaman çok
küçük delikli emziği olan biberonlar tercih edilmelidir. Yoksa çocuk
biberonun rahatlığına alışır ve memeyi bırakır. Eğer meme başındaki
çatlaklar kötüleşir ve emzirmeye olanak vermeyen bir hal alırsa doktora
başvurmakta yarar vardır. Memelerde yumrular oluşursa ve pompa ile bunlar
boşaltılmazsa, hele birde bu yumrular ağrımaya başlarsa ya da memede
kızarıklık, sıcaklık meydana gelirse hiç vakit kaybetmeden doktora gitmek
gerekir. Çünkü bu bulgular bir enfeksiyonun başladığını gösterir, erken
dönemde basit antibiyotikler ile enfeksiyon tamamen geçer. Oysa enfeksiyon
ilerleyip apseleşirse bu kez cerrahi müdahale enfeksiyon kontrol altına
alınamazsa sütü kesmek bile gerekebilir. Bu da çok gerekli bir sürecin hazin
sonu demek olur.
Emzirme döneminde de sutyen seçimi önemlidir. Sutyen giymemek memelerin
çabuk deforme olmasına neden olur. Yine bu dönemde meme cildinin çatlamasını
engellemek için ilk ay çatlak önleyici kremler sürmeye devam etmelidir
Gebelikte ve emzirme döneminde de normal dönemdeki memedeki gibi kitleler ve
hatta kanser oluşabilir. Bu nedenle gebelikte ve emzirme döneminde memede
yumrular fark edildiğinde basit bir süt birikmesi olarak algılayıp ihmal
edilmemelidir. Memeyi sağdıktan sonra geçmeyen yumrular enfeksiyon nedeni
olabileceği gibi memede bir tümörün belirtisi de olabilir. Bu nedenle
mutlaka doktora başvurulmalıdır.
